تاریخ ادبیات کودکان ایران   The History of Children’s Literature in IRAN

نقدی کوتاه بر كتاب

کتاب تاریخ ادبیات کودکان ایران در بنیاد پزوهشی کودکان ایران توسط محمد هادی محمدی و زهره قایینی  به رشته تحریر درآمده است.  در بروشوری که برای معرفی آن منتشر شده است چنین می خوانیم.

تاریخ ادبيات کودکان ايران از جايگاه کودک در روند پرنشيب و فراز تاریخ ایران می گويد. از کودک شاهزاده و کودک دهقان می گويد.  از کودک پيشه ور و کودک برده می گويد. ازجادوگرانی می گويد که در روزگار پیش از زردشت سرنوشت کودک را پيش بينی می کردند و زندگی و مرگ آن ها را رقم می زدند. از رنج های کودکان در هنگام جنگ می گويد و از آسودگی آن ها در هنگامه آرامش و گشاده دستی زمين.

تاریخ ادبيات کودکان ايران  به روزگار باستان می رود، به سرزمين آشور که کودکان برلوحهای گلی مشق می نوشتند،      منن و نمونه هايی از تصویر این لوح ها را به نمایش می گذارد. تاريخ ادبیات کودکان ايران به گدشته های دور می رود تا روش های آموزش و پرورش کودکان را ازدبستان های باستانی تا مکتب خانه های سرد و تاریک نشان دهد. به دوران پس از اسلام سفر می کند تا دیدگاه های آموزشی و پرورشی بزرگانی همچون ابوعلی سينا، امام محمد غزالی، خواجه نصيرالدین طوسی، سعدی و مولوی را به ما بشناساند. سپس به روزگار مشروطه می رسد و از کوشش های فداکارانه بزرگانی همچون میرزا حسن رشدیه، میرزایحیی دولت آبادی و دیگرپایه گذاران دبستان های نوستایش می کند و در دوران پهلوی اول و دوم به بررسی شکل گیری سامانه آموزش وپرورش نو بر پایه دیدگاه های پرورشی برگرفته از غرب می پردازد. 

تاریخ ادبیات کودکان ایران  روایتگر ادبیات کودکان ایران از کهن ترین روزگاراست؛ روزگاری که قصه گویان با کوله باری از افسانه ها وقصه ها روستا به روستا و شهر به شهر تا دورترین سرزمین ها سفر می کردند. ازافسانه درخت خرما وبزی، کهن ترین افسانه نوشته شده ایرانی می گوید. دربررسی حماسه ها، بستور کودک ده ساله پهلوان را باز می شناساند. از مادر بزرگ ها، مادران و دایگان سخن می گوید که لالایی ها را به سینه می سپردند و در تنهایی خویش برای کودک  خود می خواندند. ترانه، متل ها، ترانه- بازی ها، ترانه- نیایش ها و ترانه- نوازش های خردسالان آن دوران را در یادها زنده می کند. در لابه لای متن های ادبیات کلاسیک دوران اسلامی، به کنکاش می پردازد و اندرزنامه ها و پندهایی را می یابد که روی سخن با کودکان ونوجوانان داشته اند. با آمدن دستگاه چاپ به ایران، گام به گام پدیداری نخستین کتاب های چاپ سنگی برای کودکان مکتب خانه ای را دنبال می کند وراه رشد ادبیات کودکان و شکوفایی آن را پی می گیرد. غبار از چهره نخستین نویسندگان، شاعران و نصویرگران می زداید تا کودکان این سرزمین، پیوسته به یاد داشته باشند که سنگ بنا و بنیادهای ادب و هنر این بروبوم ساخته اندیشه چه کسانی است.

تاریخ ادبیات کودکان ایران  تنها از آن کودکان فارسی زبان و مسلمان نیست، بلکه ادبیات کودکان همه اقوام و دین های ایرانی را در بر می گیرد. ادبیات کودکان آذری، کردی، آسوری، ارمنی، کلیمی مجموعه کتاب های تاریخ ادبیات کودکان ایران را پربارتر و رنگین تر ساخته است.

تاریخ ادبیات کودکان ایران  پزوهشی فراگیر است که کار نگارش آن از سال  1376 آغاز شده است. جلد نخست این مجموعه ویزه ادبیات شفاهی کودکان و ادبیات کودکان در دوران باستان است. جلد دوم به ادبیات کودکان ایران در دوره اسلامی می پردازد. جلد سوم و چهارم دربرگیرنده ادبیات کودکان در دوره مشروطه است . جلد پنجم و ششم ویزه ادبیات کودکان از 1300 تا 1340 است. جلدهای بعدی، ادبیات کودکان سال های 1340 تا 1357 را بررسی می کند.

< برگشت >