آرشيو

شعر

داستان

پژوهش

طنز

مصاحبه

نمايشگاه

 موسيقی

   

قانونمندى قانون      گفت و گوئی با مليحه سعيدى

عليرضا پوراميد:مليحه سعيدى هنرآموخته نزد زنده ياد استاد مهدى مفتاح است كه نوازندگى ساز قانون را مستقيماً در محضر ايشان فراگرفته و از آموزش هاى اساتيدى چون حسين دهلوى و... بهره ها برده است. او سال گذشته پس از چند سال مسئوليت هنرستان موسيقى دختران را با تمام محاسن و نقاط ارزشمند و نيز مشكلات و معايب ريز و درشتش، ديگر نپذيرفت تا با فرصت بيشتر به اتمام كارهاى نيمه تمام و تكميل آثار روى دست يا زمين مانده اش و نيز سرو سامان بخشى به آموزشگاه خصوصى و... بپردازد و به همين بهانه با او به گفت وگو پرداختم تا به دلايل عدم همكارى با هنرستان و ديگر پرسش هايمان پاسخ دهد.

او كه با مهربانى و صفاى باطن و صراحت لهجه، كمتر به مديره يك هنرستان و آنچه از اين پست در ذهن شكل مى گيرد شبيه است و بسيار از آن اتوكشيدگى ها و باد در غبغب انداختن هاى رايج، كه وقار را در خشكى رفتار و شأن و مرتبه را در خط كشى و مرزبندى مى شناسند، به دور است توليد و ارائه آثارى كه سرشار از بازسازى و تنظيم ملودى ها و نغمه هاى آشنا و خاطره انگيز محلى و قومى گستره پهناور ايران زمين بود و به دليل استفاده ظريف و هنرمندانه اش از صداى گروهى و جمعى با وجه و نقش پررنگى از صداى بانوان موجب استقبال فراوان موسيقى دوستان و نيز برخى حرف ها و اعتراضات شد.

مشكلات و عوارض آن آثار كه متأسفانه مصادف با بيمارى و سپس درگذشت همسر هنرمندش (آقاى احمد ستوده) گشته بود شايد براى هر فردى مى توانست عامل دلزدگى شديد و گريز از فعاليت گردد اما همان روحيه تلاشگرى و پويايى كه صفت بارز اوست باعث شد كه كماكان خستگى ناپذير و كوشا به فعاليت هاى موسيقايى جدى تر از گذشته ادامه دهد. مجموعه تحقيقات او در مورد ساز قانون كه در نوع خود منحصر به فرد است آماده چاپ است و آثار ديگرى كه در مرحله اجرا و ارائه هستند همگى خبر از زنده بودن و حركت داشتن اين هنرمند فروتن و متواضع مى دهد.

•چگونه مديريت هنرستان را پذيرفتيد؟

در دوران تحصيل آنچه را به ما آموختند اين بود كه خوب بياموزيم و خوب آموزش دهيم تا بتوانيم رسالتمان را انجام دهيم. در خصوص پذيرفتن مديريت هنرستان البته با توجه به اينكه ديگر مدير هنرستان موسيقى دختران نيستم بايد بگويم پنج سال مديريت و آموزش در هنرستان براى كسى كه همزمان كار تحقيق و پژوهش مى كند كفايت مى كند.

انتخاب مدير براى مديريت هنرستان، سيستم و مراحل قانونى خاصى دارد كه نهايتاً با تصميم صاحبنظران ابلاغ مى گردد. قبول مديريت هنرستان موسيقى مسئوليت مرا سنگين تر مى كرد چرا كه در آن زمان شديداً درگير تحقيقات و ابداعات ساز قانون بودم. به هر حال با پيشنهاد و دلگرمى استاد حسين دهلوى كه هميشه باعث دلگرمى اهل هنر بوده و هستند در هنرستان موسيقى دختران مشغول شدم.

•علل استعفا و قطع همكارى خود با هنرستان موسيقى را بفرماييد.

وقتى بازنشسته شدم به گمانم رسيد كه فرصتى دست داده تا بتوانم به كتاب ها و آثارم بپردازم اما بنا به صلاحديد صاحبنظران ۴ سال مديريت به ۵ سال انجاميد. به هر حال هر كارى مشكلات خاص خود را دارد. در زمينه موسيقى بزرگترين مشكل اين است كه رهبر اركستر ناديده گرفته شود و هر كس ساز خودش را بزند مسلماً كسانى هستند كه با خارج زدن بخواهند خودنمايى كنند كه البته اين تكنوازى ها ريشه و اساس هنر را زير سئوال مى برد. وقتى يك هنرستان شكل منسجمى پيدا مى كند و شيوه و روال اصلى اش را پس از ساليان سال تلاش بى وقفه پيدا مى كند مطمئناً كسانى كه خارج مى زنند هنر را نادرست تعريف مى كنند حتى اگر خود را صاحب هنر معرفى كنند. به هر حال كناره گيرى از مديريت هنرستان شرايطى فراهم آورد تا وقت بيشتر و مفيدترى براى تحقيق و پژوهش بيابم.

• وضعيت موسيقى اصيل و ريشه دار ايرانى در جامعه امروزين به طور اعم و موسيقى بانوان و به ويژه تدريس و آموزش و اجرا توسط خانم ها.

ناگفته پيداست كه موسيقى اصيل ايرانى كه ريشه در فرهنگ و علم نياكانمان داشته و با هزار زحمت و خون دل به نسل امروز رسيده مورد بى مهرى قرار گرفته است. موسيقى اصيل ايرانى مجموعه اى از معرفت، ايمان، صداقت، اخلاص، آرامش، ساده زيستى و انسانيت است. وقتى موسيقيدانانى كه در اين راه خو ن دل خورده اند مورد بى مهرى قرار مى گيرند ديگر نبايد انتظار داشت كه آثارشان مورد مهر قرار گيرد. وقتى موسيقى تعريف شود و معيارهاى اصلى آن مشخص گردد هنرمند تكليف خود را مى داند. او تحصيل مى كند و مى آموزد. فعاليت هاى بانوان در شاخه هاى مختلف در قالب تعريف شده موسيقى معنا مى پذيرد.

•در باره ساز قانون، امكانات و محدوديت ها و ريشه پيدايش اين ساز و تحولات آن بگوييد.

بخشى از پاسخ اين سئوال در كتاب آموزش ساز قانون جلد اول آمده است كه آن را با مقدمه اى از استاد حسين دهلوى در سال ۱۳۶۸ به چاپ رسانده ام. در كتاب هاى جديدى هم كه در دست نگارش دارم مفصلاً به متد، تاريخچه، ساختار و ابداعات ساز قانون پرداخته ام كه در آن تمام ناگفته هاى اين ساز شرح داده شده است.

•نوار جديدى كه به آهنگسازى و اجراى شما و آواز مرحوم رضوى ضبط شده اخيراً منتشر شده است. چرا اينقدر دير؟

درد بزرگى است كه برخى از هنرمندان تا زمانى كه زنده اند نمى توانند نتيجه تلاش شان را ببينند و پس از مرگشان تجليل مى شوند. مرحوم رضوى سروستانى هم كه علم موسيقى و ادب را در حد كمال داشتند اين چنين مورد بى مهرى قرار گرفتند. آنچه نواى غربت نام گرفته با صداى زنده ياد استاد رضوى سروستانى و با همراهى گروه نيريز كه سرپرستى اش را به عهده داشتم در فستيوال سروانتينو در مكزيك اجرا گرديد كه پس از فوت استاد رضوى آن را مجدداً بازسازى كردم كه توسط حوزه هنرى منتشر گرديد. «نواى غربت» تاوان نامش را مى دهد كه اين چنين ناشناخته مانده همانگونه كه حزن صداى زنده ياد رضوى سروستانى و علم و ادبش آن طور كه بايد شناخته نشده است.

•مختصرى از هنرمند مرحوم (همسرتان) آقاى ستوده و نيز خاطره اى جالب از زندگى خود را بفرماييد.

تمام آنچه كه را مى توانم از زندگى مشتركم با زنده ياد استاد احمد ستوده بگويم اين است كه توانستيم با همت، تلاش و ايمان به زندگى مان قانون ببخشيم و فرزندانمان عليرضا ستوده (مهندس صنايع چوب، سازنده قانون) و الهام ستوده (طراح و گرافيست) را در مكتب عشق و معرفت تعليم دهيم تا خانواده ساز قانون پايدار بماند.

•به چه شكل كار ايشان و هنر ايشان را سعى و زنده نگاهداشتن و پويايى آن داشته ايد؟

وقتى حاصل تلاش او تحويل مركز موسيقى مى گردد تا آنچه را كه با مشقت ساخته و بازسازى شده الگوى هنرجويان و سازسازان گردد، وقتى روح سازنده اش در سازهايى متجلى مى شود كه گرد موزه بر آن نشسته از ديده پنهان گشته است. تنها كارى كه بنده مى توانم انجام دهم اين است كه قانونش را كه به مهر مى ساخت با عشق بنوازم تا مگر يادش براى هميشه زنده بماند.

•بعد نظرى و غيراجرايى موسيقى را چگونه مى بينيد؟ با توجه به اينكه حضرتعالى عضو چند شورا از جمله شوراى علمى پژوهشگاه فرهنگ و هنر هستيد؟

آنچه هر هنرمندى را خسته و افسرده مى كند اين است كه انديشه هايش بازگو شود، شنيده شود، مكتوب گردد اما از جانب آنان كه توان اجرايى انديشه هاى سازنده را دارند به مرحله عمل نرسد و به نظرهاى سازنده كم توجهى شود. به هر حال هر انديشه اى كه متكى به علم و تحقيق است پيامد عملى سازنده اى دارد كه به هيچ وجه نبايد در حد حرف بماند چرا كه در اين صورت ابعاد نظرى در پستوى اذهان پنهان مى ماند.

•نتيجه يكسان سازى علامات و اصطلاحات موسيقى به كجا انجاميد و اصولاً ضرورت اين كار در چيست؟

اين مهم مستلزم تدوين پژوهش هاى محققان و نوازندگان باتجربه اى است كه امكانات اجرايى سازهاى مختلف را به خوبى مى شناسند و با علائم بين المللى موسيقى آشنايى كامل دارند چرا كه در اين مورد به خصوص به هيچ وجه نبايد سليقه اى عمل كرد و بايد كاملاً به صورت علمى براى سازهاى مختلف، علامت و اصطلاح برگزيد به نحوى كه با علائم بين المللى موسيقى كاملاً همخوانى داشته باشد. توضيح اينكه برخى از سازها، امكانات اجرايى بيشترى دارند در مورد اين سازها بايد علاوه بر علائم شناخته شده مشترك، علائم اجرايى كاملاً مشخص و تعريف شده اى ابداع شود كه مغاير شاخص هاى بين المللى نباشد. به عنوان مثال در خصوص ساز قانون، بنده به سهم خود چهار كتاب متد تدوين نموده ام كه در آن امكانات اجرايى ساز قانون به همراه علائم اجرايى آن مشخص گرديد و سعى شده است تا با علائم اجرايى بين المللى موسيقى همخوانى داشته باشد.

•نسل جوان موسيقى و رويكرد و علاقه مندى ها را چگونه ارزيابى مى كنيد؟

عدم شناخت برخى جوانان از موسيقى اصيل ايرانى، آگاه نبودن به ظرافت هاى موسيقى اصيل و از طرفى بعد كاملاً علمى موسيقى اصيل باعث گرديده تا جوانان بى هيچ شناختى به موسيقى هاى هيجان آورى روى آورند كه بيشتر پايه و اساس علمى نداشته فاقد بار معنايى هستند. به هر حال انتخاب هرگونه آهنگ و شعرى مستلزم پختگى و شناخت كافى از نياز روح است.

•كتاب پژوهشى و تحقيقى شما كه تكامل مطالعات و بررسى هاى زنده ياد ستوده و عليرضا ستوده (پسرتان) است در چه مرحله اى قرار دارد.

اين كتاب حاصل تلاش هاى بنده، همسرم زنده ياد استاد احمد ستوده و فرزندم مهندس عليرضا ستوده است كه مى تواند منبع و مأخذى براى هنردوستانى باشد كه مى خواهند از تاريخچه، ساخت و ابداعاتى كه روى اين ساز انجام شده آگاهى يابند. اين كتاب نخستين كتاب تخصصى است كه در مورد يك ساز نوشته و تدوين شده است.

•براى آينده چه برنامه اى داريد؟

مطالعه، تحقيق، انديشه و خلق آثارى كه سلامت روح به همراه داشته باشد، البته اگر خدا بخواهد.

< برگشت >

صفحهً اصلی    |    در بارهً کانون    |    اساسنامهً کانون    |    برنامه های کانون    |    آدرسهای مفيد

Links     |     Programme     |     Statut     |     Über uns     |     Home

تماس با کانون :      kanun@andischeh.com