آرشيو

شعر

داستان

پژوهش

طنز

مصاحبه

نمايشگاه

 موسيقی

   

شب شعری با شاعر نامدار ایران "امیر هوشنگ ابتهاج" (ه. ا. سایه)

نام " ه. ا. سایه" را جامعهً ادبی ایران سالهاست که بخاطر سپرده است. او را بیشتر با همین نام شاعرانه و کمتر با نام واقعی اش که "امیر هوشنگ ابتهاج" است می شناسند. سایه در ششم اسفند ماه 1306 خورشیدی در رشت بدنیا آمد. تحصیلات ابتدائی و قسمتی از متوسطه را در مدارس رشت می گذراند. در پایان سال 1324 خورشیدی او که هیجده سال دارد با شعرهایش که غالباًٌ عاشقانه است شهرتی پیدا کرده است و هنوز دورهُ دبیرستان را به پایان نرسانده راهی تهران میشود. در تهران با شاعران جوان کمابیش هم سن و سالش آشنا میگردد که غالباً به نوگرائی تمایل دارند و بعدها هر کدام نام و آوازه ای میابند "نادر نادرپور" "منوچهر شیبانی"، "فروغ فرخزاد"، "سهراب سپهری"، "احمد شاملو"، "سیاوش کسرائی" و "مهدی اخوان ثالث" از زمرهً اینانند. اشعار او در نیمه دوم دههُ 1320و نیمه اوُل دههُ 1330 غالباً جنبهُ ادبی اجتماعی دارد و در نشریه ها و مجلاُت و روزنامه هایی مانند "سخن" ،"کاویان" ،"صدف"، "مصلحت" ،"جهان نور" و "کبوتر صلح" نشر می یابد و چون هم شعر نو می گوید هم غزل شهرتی دو جانبه بدست می آورد. سایه در نیمه دوم دهه 1320 به شعر نو رو می آورد و تا مدتی به تجربه های "فریدون توللی" و "شهریار" توجه نشان میدهد پس از "سراب" که در سال 1330 انتشار میابد نیما و شعر نیمائی را بیشتر شناخته ودر کنار شاعرانی چون مهدی اخوان ثالث، سیاوش کسرائی، نصرت رحمانی، احمد شاملو و چند تن دیگر به حلقه شاگردان نیما در آمد. از حوالی سال 1330 به بعد ،شعر سایه در محور توجه طرفداران پر شور تحولات اجتماعی قرار میگیرد و در مجلُه هفتگی "کاویان" انتشار میابد. همکاران این مجلُه از بزرگان ادب و سیاست آن روز بودند و مجلُه وزنی بیش از دیگر مجلات آن روز داشت. شعرهایش با شعرهای مشابه متفاوت بود. همه میخواستند که این شاعر جوان را بشناسند امُا سایه همیشه از جمع گریزان بود و اشعارش عشق ناب بود و تصویر التهاب جوانی. شاعرگوشه گرفته ای که نام و شخصیُت شگفت آورش برای بسیاری سایه ای از ایمان و شکوه داشت. در میان نوشته های "نیما" گاه اشاراتی به شاعر نوگرای گیلانی که هم غزل و مثنوی خوب میگوید و هم شعر نو را پی گرفته و خویش را به جهان شتاب زده نو رسانیده دیده میشود.سایه هم تصویرهایی از "نیما" به ما عرضه میکند: "نیما محبوب همهُ ما بود در شعرش دریچه های تازه به دنیا و زندگی گشوده بود و ما با احترام و اعجاب نگاهش میکردیم." سایه بیش از آنکه با نیما آشنا شود بدیدار "شهریار" رفته بود. "از سالها پیش با شعرشهریار آشنا بودم. شعرش را دوست داشتم. فوران عاطفه در شعرش و قدرت بیان و انتقال آن ،شهریار را از شاعران دیگر متمایز میکرد." سایه یکی از معروفترین غزل هایش را در سال 1328 به "شهریار" تقدیم کرد:

نشود فاش کسی آن چه میان من و توست

تا اشارات نظر، نامه رسان من و توست

گوش کن! با لب خاموش سخن میگویم

پاسخم گو به نگاهی که زبان من و توست

 سرانجام عشق، عشق راستین، البته در خانه این شاعر شورمند را نیز به صدا در میاورد. بعضی که سایه و “سمنه سر کش"سخن او را گم کرده بودند، فهمیدند که او “رام تازیانهُ بانوی بلند همتی است که گل های سپید صبحگاهی بر صفای او رشک می برد“. سرانجام در سال 1337 این ازدواج صورت گرفت. همسرش خانم“ آلما مایکبال است، فرزندان آنها "یلدا"، "کیوان"، "آسیا" و "کاوه" در بین سالهای 1338 تا 1341 به دنیا آمدند. از سال 1334 که دفتر“زمین“ را منتشر کند، تا ده سال بعد، از سایه دفتر شعری انتشار نمی یابد. البته شعرهای پراکنده اش گهگاه در مجلُات منتشر می شود. سایه در خرداد 1351 بعنوان سرپرست موسیقی ایرانی کار خود را در رادیو آغاز میکند که یکی از مهم ترین فعالیتهای فرهنگی و هنری او در این سالهاست. کار سایه در شورای شعر و موسیقی رادیو، کاری بود ارزشمند. تهیه برنامه های “گلهای تازه“ و "گلچین هفته" که پس از“گلهای جاویدان“ و “ گلهای رنگارنگ“ بیرنیا ، فصل درخشانی در موسیقی ایرانی عرضه کرده است. فهالیتهای هنری سایه در سامان بخشیدن به موسیقی سنتی ایران منحصر به رادیو نیست. او در سال 1353 با همکاری “حسین علیزاده“ و "پرويز مشکاتيان"  "گروه شیدا" را. بنیاد می نهد و یکسال بعد "گروه عارف" را. پس از انقلاب نیز با همکاری همین موسیقی دانان “کانون چاووش“ را تاُسیس می کند. نمی توان از پیوند سایه و موسیقی سخن گفت و از تصنیف های او حرفی بمیان نیاورد. فراموش نکنیم که بسیاری از نمونه های موفق تلفیق شعر و موسیقی در این پانزده بیست سال اخیر شعرش به سایه تعلق داشته “ای عشق همه بهانه از توست“ „بهانه“ „تا تو با منی“ „زمانه با من است“ „در کوچه سار شب“ „بهار سو گوار“ „حصار“ ... و بالاخره تصنیف کهنه نشدنی “ تو ای پری کجایی“ که از زیباترین نمونه های پیاده کردن شعر روی آهنگ است. در این سالها[ 1352] جز“سیاه مشق دو“ دفتر دیگری از او انتشار نیافت، هر چند دیگر شعر او معرفی و کتاب و دفتر نمی خواهد “شعرش آفاق را گرفته است“. سایه بزرگ مرد قلمرو هنر و شعر است، شعرش شکوه و شور و شرارهُ روح هنرمندانه اوست. او در این سالهای منتهی به انقلاب، شعلهُ غزل ها و اشعار نوی خود را به دلبستگی های آرمانی خود اختصاص داد و بی صبرانه در انتظار فردا ماند دو دفتر “تا صبح شب یلدا“ برگزیدهُ اشعار و “یادگار خون سرد“ هدیه شده به “مرتضی کیوان“ در سال 1360 حاصل این آرزوها و آرمانها و امیدهاست .وقتی هم که در اردیبهشت 1362 به حبس هول آوری فرو افتاد که سزاوارش نبود ، ترجیح داد که تنها “شبهای ملال آور پاییز“ را با “غزل های غم انگیز“ از سر بگذراند. مدد شعر و سخن کسی که او را زمانی "پدر و پیر و اندوه گسار" خویش خوانده بود ،همراهش شد تا از قفس برون پرید، اردیبهشت 1363.اما اکنون سایه هم به پیری رسیده است و دوره های دیگری در زندگی اش آغاز می شود ، این فصل را، او هم نفس با "حافظ" می گشاید و حدود یک دهه جسم و روح و توش و توانش را در تهیه و تنظیم متن منقح و آراسته ای از دیوان "لسان الغیب" می گذارد. کوشش و جست و جوی سایه در باره “حافظ“ سرانجام در سال 1373 انتشار مییابد و تاکنون سه بار تجدید چاپ می شود. سایه تصحیح "حافظ" خود را به همسرش آلما پیشکش کرده است که "در سالهای دراز تهیه وتنظیم این کتاب و شعرهای ناگزیر ، رنج دوری و تنهائی را پیرانه سر بر خود هموار کردیم". با نشر "حافظ به سعی سایه" هفتاد سال زندگی را پشت سر نهاده است. او از "نخستین نغمه ها" در نوزده سالگی تا کنون راه درازی را پیموده است

 عمرش  دراز باد.

بر گرفته از کتاب در زلال شعرـ زندگی و شعر امیر هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه ) از کامیار عابدی

تهران  نشر ثالث 1377

< برگشت >

صفحهً اصلی    |    در بارهً کانون    |    اساسنامهً کانون    |    برنامه های کانون    |    آدرسهای مفيد

Links     |     Programme     |     Statut     |     Über uns     |     Home

تماس با کانون :      kanun@andischeh.com